عزیزان بیننده شبکه خبری آذنیوزتی وی، سلام و خیر مقدم.
در این برنامه، افتخار داریم مصاحبهای اختصاصی با پرنسس مریم فروغی قاجار، نواده و عضو خاندان قاجار و نواده احمدشاه قاجار، آخرین پادشاه سلسله قاجار، تقدیم شما کنیم.
تمرکز اصلی این مصاحبه، جنبههای تاریخی، فرهنگی و میراثی آرامگاه احمدشاه قاجار، آخرین پادشاه سلسله قاجار خواهد بود. درباره وصیتنامه او، شرایط مرگ و دفن، محل آرامگاه و وضعیت فعلی آن صحبت خواهیم کرد. همچنین وضعیت آرامگاههای سایر پادشاهان قاجار، شاهزادگان و اعضای خاندان سلطنتی، چه داخل ایران و چه خارج از آن، و همچنین حفظ و نگهداری این بناهای تاریخی را بررسی میکنیم.
این موضوع از اهمیت ویژهای برخوردار است زیرا آرامگاهها و اماکن یادبود تاریخی، نه تنها مکانهای دفن هستند، بلکه بخشی اساسی از میراث فرهنگی، هویت تاریخی و حافظه جمعی یک ملت به شمار میروند. بررسی وضعیت و تاریخ این اماکن میتواند بینش ارزشمندی نسبت به تاریخ معاصر آذربایجان و ایران، و همچنین تحولات سیاسی و اجتماعی گذار از دوران قاجار به پهلوی و سپس به جمهوری اسلامی ایران ارائه دهد.
امیدواریم این گفتگو، جنبههای کمتر شناختهشده تاریخ سلسله قاجار و سرنوشت میراث تاریخی این خاندان سلطنتی را روشن کند.
لطفاً با ما همراه باشید برای این مصاحبه ویژه.
از اینکه وقت خود را در اختیار ما گذاشتید، سپاسگزاریم. پیش از پرداختن به سؤالات اصلی، از شما میخواهیم کمی درباره خودتان و فعالیتهایتان برای مخاطبان ما بگویید.
مریم فروغی قاجار نوه دختری احمدشاه قاجار از طریق دخترش ایراندخت است. در حال حاضر در لندن زندگی میکند.
بگویید بعد از مرگ احمدشاه با نوادگان او چه اتفاقی افتاد؟
از میان ۴ فرزند احمدشاه، تنها مادربزرگ من، ایراندخت (دومین فرزند احمدشاه) در ایران دفن شده است. او در سال ۱۹۸۸ در پایان جنگ ایران و عراق در تهران درگذشت و به دلیل شرایط جنگی، مراسم مناسبی برایش برگزار نشد و خاندان افشار که او با آنها بسیار نزدیک بود، او را در قبرستان خانوادگی خود به خاک سپردند.
سه فرزند دیگر احمدشاه که همگی در تبعید زندگی میکردند، در کشوری که ساکن بودند دفن شدند: فریدون، تنها پسر احمدشاه در سوئیس زندگی میکرد و در ژنو دفن شد. همایوندخت، اولین فرزند احمدشاه در جنوب فرانسه زندگی میکرد و آنجا دفن شد. مریم که در آمریکا زندگی میکرد، در بالتیمور ایالات متحده دفن شده است.
احمدشاه کجا دفن شده و آیا آرامگاه او خوب نگهداری میشود؟
احمدشاه وصیتی تنظیم کرد که صراحتاً درخواست کرد در کربلا، در حرم امام حسین (ع) در کنار پدرش محمدعلیشاه و جدش مظفرالدینشاه دفن شود. هر سه در یک حرم دفن هستند.
مشکل فعلی این است که آرامگاه احمدشاه در حرم امام حسین تقریباً از دید عموم ناپدید شده است: نوشتههای روی سنگ قبر محو شده و سنگ بسیار فرسوده است. برخی افرادی که توانستهاند به داخل حرم دسترسی پیدا کنند، گفتهاند اصلاً قبر را ندیدهاند. این وضعیت فقط برای احمدشاه نیست؛ همین اتفاق برای قبر محمدعلیشاه و مظفرالدینشاه هم افتاده است. برخی حتی میگویند قبر این سه پادشاه کاملاً محو شده است.
دستورات احمدشاه در مورد آرامگاهش چه بود؟
اولین دستور مربوط به نگهداری قبر خودش و قبر پدرش بود. به طور عجیبی، احمدشاه در مورد نگهداری قبر مظفرالدینشاه چیزی نگفته است.
مهمترین بخش وصیتنامه او این جملات است:
«علاوه بر این، مبلغی به عنوان annuity دائمی برای نگهداری طبق آداب شیعه و برای تمام تعمیرات و سایر هزینهها از جمله «قاری قرآن مجید» و غیره که برای upkeep قبر پدرم و قبر خودم لازم باشد، وقف میکنم.»
به دلیل وضعیت عراق، سازمان مسئول اجرای وصیتنامه نمیتواند کنترل کند که آیا نمازها خوانده میشوند و وصیت او اجرا میشود یا خیر. بنابراین، هیچ بخشی از وصیت احمدشاه واقعاً اجرا نمیشود.
چگونه دستورات او را پس از مرگش اجرا میکنید؟
احمدشاه قبل از مرگ مبلغ مشخصی را در صندوقی که توسط یک بانک در ایالات متحده مدیریت میشود، اختصاص داد تا وصیت او برای خودش و پدرش اجرا شود. مدیران بانک با انجمنهای شیعه خاص در عراق ارتباط دارند و سالانه به آنها پرداخت میکنند تا نمازها خوانده شود. بانک باید با ورثه احمدشاه درباره اجرای صحیح وصیتنامه ارتباط برقرار کند. اما امسال بانک به ما اطلاع داد که طی چند سال اخیر به دلیل دشواری کسب اطلاعات از عراق، نمیتواند کنترل کند که نمازها به درستی انجام میشوند یا خیر.
میتوانید بگویید سایر پادشاهان قاجار کجا دفن شدهاند؟
آغا محمدشاه، بنیانگذار سلسله ما، در مسجد امام علی (ع) در نجف دفن شده است. مانند احمدشاه و سایر پادشاهان قاجار، قبر او هم به سختی دیده و نگهداری میشود.
فتحعلیشاه و محمدشاه هر دو در قم، در حرم حضرت فاطمه معصومه (س) دفن شدهاند.
ناصرالدینشاه، طولانیترین پادشاه قاجار، در حرم عبدالعظیم در ری نزدیک تهران دفن شده است. ری مکان نمادینی برای سلسله قاجار است زیرا خاندان قاجار ابتدا آنجا اقامت داشتند و سپس تهران را ساختند.
عباس میرزا هرچند هرگز به پادشاهی نرسید، اما یکی از چهرههای برجسته سلسله بود و currently در حرم امام رضا (ع) در مشهد دفن شده است.
متأسفانه همه این قبرها که داخل ایران قرار دارند، توسط رژیم فعلی بسیار بد نگهداری میشوند، تقریباً به همان شکل قبرهایی که در عراق هستند.
برنامه شما برای آینده آرامگاه احمدشاه چیست؟
ما امروز ۱۳ وارث احمدشاه هستیم که وصیت او را کنترل میکنیم و همه توافق داریم که نگهداری در شرایط فعلی عراق بسیار دشوار است. همچنین همه توافق داریم که بدن احمدشاه، که یک میهنپرست واقعی بود، متعلق به ایران است.
چند امکان وجود دارد: اول اینکه چون احمدشاه و پدرش محمدعلیشاه هر دو در تبریز متولد و بزرگ شدهاند و تبریز جایی بود که همه پادشاهان قاجار تا ۱۵ سالگی在那里 بزرگ میشدند، میتوان آرامگاهی برای احمدشاه در تبریز بنا کرد.
گزینه دوم انتقال بدن او به حرم حضرت فاطمه معصومه در قم است، چون قاجارها سلسلهای شیعه و متعصب بودند.
گذاشتن قبرها در عراق در شرایط فعلی، شایسته تاریخ ایران نیست.
در آینده نزدیک جزئیات بیشتری درباره برنامههای آینده آرامگاه احمدشاه ارائه خواهم داد.