Hörmətli AzNews TV tamaşaçıları, salam və xoş gəlmisiniz.
Bu proqramda Qacar sülaləsinin üzvü və son Qacar hökmdarı Əhməd şah Qacarın nəvəsi Princess Məryəm Fəruqi Qacar ilə eksklüziv müsahibəni sizə təqdim etməkdən şərəf duyuruq.
Bu müsahibənin əsas mövzusu son Qacar hökmdarı Əhməd şah Qacarın məqbərəsinin tarixi, mədəni və irs aspektləri olacaq. Onun vəsiyyətnaməsi, ölümü və dəfn şəraiti, məqbərəsinin yeri və hazırkı vəziyyəti haqqında danışacağıq. Həmçinin digər Qacar hökmdarlarının, şahzadələrin və kral ailəsi üzvlərinin İran daxilində və xaricindəki dəfn yerlərinin vəziyyəti, bu tarixi abidələrin qorunması və saxlanılması məsələlərini də araşdıracağıq.
Bu mövzu xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, çünki tarixi məqbərə və abidələr sadəcə dəfn yerləri deyil, həm də bir millətin mədəni irsi, tarixi kimliyi və kollektiv yaddaşının vacib hissəsidir. Bu yerlərin vəziyyətinin və tarixinin araşdırılması Azərbaycan və İranın müasir tarixi, habelə Qacar dövründən Pəhləvi dövrünə və daha sonra İslam Respublikasına keçid dövründəki siyasi və sosial dəyişikliklər haqqında dəyərli fikirlər verə bilər.
Ümid edirik ki, bu söhbət Qacar sülaləsinin az tanınan tərəflərini və bu kral ailəsinin qoyduğu tarixi irsin taleyini işıqlandıracaq.
Xüsusi müsahibəmiz üçün bizimlə qalın.
Vaxtınızı bizə ayırdığınız üçün təşəkkür edirik. Əsas suallara keçməzdən əvvəl tamaşaçılarımıza özünüz və fəaliyyətiniz haqqında qısa məlumat verməyinizi xahiş edirik.
Məryəm Fəruqi Qacar Əhməd şah Qacarın qızı İrandöxt vasitəsilə nəvəsidir. Hazırda əri ilə birlikdə Londonda yaşayır.
Əhməd şahdan sonra onun nəvələri ilə nə baş verdi?
Əhməd şahın 4 övladından yalnız nənəm İrandöxt (Əhməd şahın ikinci övladı) İranda dəfn olunub: o, 1988-ci ildə İran-İraq müharibəsinin sonunda Tehranda vəfat edib və müharibə şəraiti səbəbindən layiqli mərasim keçirilməyib. Ona yaxın olan Əfşar ailəsi onu öz ailə qəbristanlığında dəfn edib.
Əhməd şahın digər üç övladı sürgündə yaşayıblar və yaşadıqları ölkələrdə dəfn olunublar: Fereydun (yeganə oğlu) İsveçrədə yaşayıb və Cenevədə dəfn olunub. Hümayundöxt (ilk övladı) Fransanın cənubunda yaşayıb və orada dəfn olunub. Məryəm isə ABŞ-da yaşayıb və Baltimorda (ABŞ) dəfn olunub.
Əhməd şah harada dəfn olunub və məqbərəsi yaxşı saxlanılır?
Əhməd şah vəsiyyətində açıq şəkildə Kərbəlada, İmam Hüseyn məbədində atası Məhəmmədəli şah və babası Müzaffərəddin şahla birlikdə dəfn olunmasını istəyib. Üçü də eyni məbəddə dəfn olunub.
İndi şahid olduğumuz problem budur ki, İmam Hüseyn məbədindəki Əhməd şahın qəbri ictimai gözdən demək olar ki, yoxa çıxıb: qəbir daşındakı yazılar solub və daş çox köhnəlib. Məbədə daxil ola bilən bəzi insanlar qəbri ümumiyyətlə görmədiklərini deyiblər. Bu vəziyyət yalnız Əhməd şaha aid deyil; eyni şey Məhəmmədəli şah və Müzaffərəddin şahın qəbirlərində də baş verib. Bəziləri hətta bu üç padşahın qəbirlərinin yoxa çıxdığını iddia edir.
Əhməd şahın qəbri ilə bağlı təlimatları nə idi?
İlk təlimat öz qəbri və atasının qəbrinin yaxşı saxlanılması idi. Təəccüblüdür ki, Əhməd şah Müzaffərəddin şahın qəbrinin saxlanılmasından bəhs etməyib.
Ən vacibi odur ki, Əhməd şah vəsiyyətnaməsində belə yazmışdır:
«Bundan əlavə, atamın və öz qəbrimin saxlanılması üçün lazım olan bütün təmir işləri və digər xərclər (məsələn, “Qari Quran Məcid” və s.) üçün şiə adətlərinə uyğun olaraq daimi annuity vəsiyyət edirəm.»
İraqda olan vəziyyətə görə vəsiyyətnamənin icrasına cavabdeh təşkilat duaların oxunub-oxunmadığını və vəsiyyətin icra olunub-olunmadığını nəzarət edə bilmir. Buna görə də Əhməd şahın vəsiyyətinin heç bir hissəsi həqiqətən icra olunmur.
Ölümündən sonra onun təlimatlarını necə icra edirsiniz?
Əhməd şah ölümündən əvvəl xüsusi məbləği ABŞ-da yerləşən bir bank tərəfindən idarə olunan fonda ayırıb ki, vəsiyyəti özü və atası üçün icra olunsun. Bank İraqda xüsusi şiə təşkilatları ilə əlaqə saxlayır və onlara ildə bir dəfə ödəniş edir ki, dualar oxunsun. Bank Əhməd şahın varisləri ilə vəsiyyətin düzgün icrası barədə əlaqə saxlamalıdır.
Lakin bu il bank bizə məlumat verdi ki, son bir neçə ildə İraqdan məlumat almaq çətin olduğu üçün duaların düzgün icra olunub-olunmadığını nəzarət edə bilmir.
Digər Qacar padşahlarının harada dəfn olunduğunu deyə bilərsinizmi?
Sülaləmizin banisi Ağa Məhəmməd şah Nəcəfdə İmam Əli məscidində dəfn olunub. Əhməd şah və digər Qacar padşahları kimi onun qəbri də çox zəif görünür və saxlanılır.
Fətəli şah və Məhəmməd şah hər ikisi Qumda Həzrəti Fatimə Məsumə məbədində dəfn olunublar.
Ən uzun müddət hakimiyyətdə olan Qacar padşahı Naserəddin şah Tehran yaxınlığındakı Reydə Əbdül-Əzim məbədində dəfn olunub. Rey Qacar sülaləsi üçün simvolik yerdir, çünki Qacarlar Tehran tikilməzdən əvvəl orada yaşamışdılar.
Abbas Mirzə heç vaxt padşah olmasa da, sülalənin görkəmli simalarından biri idi və hazırda Məşhəddə İmam Rza məbədində dəfn olunub.
Təəssüf ki, İranda yerləşən bütün bu qəbirlər hazırkı rejim tərəfindən çox pis saxlanılır, İraqdakı qəbirlərə oxşar vəziyyətdədir.
Əhməd şahın məqbərəsinin gələcəyi ilə bağlı planlarınız nədir?
Biz bugün Əhməd şahın 13 varisiyik və onun vəsiyyətini idarə edirik. Hamımız razıyıq ki, İraqın indiki vəziyyətində saxlanma çox çətindir. Həmçinin hamımız razıyıq ki, həqiqi vətənpərvər olan Əhməd şahın cəsədi İrana məxsusdur.
Bir neçə imkan var: Birincisi, Əhməd şah və atası Məhəmmədəli şah hər ikisi Təbrizdə doğulub böyüyüblər və bütün Qacar padşahları 15 yaşına qədər Təbrizdə böyüyürdülər. Buna görə Təbrizdə Əhməd şah üçün məqbərə tikilə bilər.
İkinci variant isə onun cəsədini Qumdakı Həzrəti Fatimə Məsumə məbədinə göndərməkdir, çünki Qacarlar şiə və dindər bir sülalə idi.
Bu şəraitdə qəbirlərin İraqda qalması İran tarixinə layiq deyil.
Yaxın gələcəkdə Əhməd şahın məqbərəsi ilə bağlı gələcək planlar haqqında daha ətraflı məlumat verəcəyəm.
