Sülhün memarı olduğunu düşünən bir siyasətçi təsəvvür edin. O, müharibələri dayandırdığını deyir, özünü zorakılığın düşməni və insan hüquqlarının müdafiəçisi kimi təqdim edir, sonra isə Nobel Sülh Mükafatının ona verilməməsindən narazılığını bildirir. Belə bir iddianı yoxlamağın ən düzgün yolu gözəl çıxışları və siyasi şüarları deyil, insanların həyatını, baş verən hadisələri və məsuliyyət məsələsini araşdırmaqdır.
Donald Tramp dəfələrlə səkkiz müharibə və münaqişənin sona çatmasında rol oynadığını iddia edib. Ancaq münaqişələrə dair razılaşmaların sayını sadalamaq öz-özlüyündə davamlı sülhün əldə olunduğunu sübut etmir. Bəzi hallarda onun bu münaqişələrin həllindəki rolunun miqyası da mübahisəlidir. Əsl sülh yalnız sənədlərin imzalanması və siyasi bəyanatlarla ölçülmür; onun nəticələri insanların gündəlik həyatında, təhlükəsizliyində və gələcəyində görünməlidir.
2026-cı il oktyabrın 9-da Nyu-York ştatının Sirakuz şəhərində keçirilən mitinqdə Tramp Nobel Sülh Mükafatının ona verilməməsindən narazılığını ifadə edib və bunu Norveç üçün silinməz ləkə kimi təqdim edib. Halbuki Nobel Sülh Mükafatı hər hansı siyasətçinin özünə verdiyi qiymətə görə deyil, müstəqil komitənin qərarı ilə təqdim olunur.
2026-cı il Nobel Sülh Mükafatı Cənubi Afrikalı hüquqşünas və BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə keçmiş Ali Komissarı Navi Pillaya verilib. Onun fəaliyyəti beynəlxalq ədalət, müharibə cinayətləri, insanlıq əleyhinə cinayətlər və soyqırımı ilə bağlı məsuliyyət məsələləri ilə əlaqələndirilir.
Beləliklə, əsas sual mükafatın kimə verilməli olması ilə məhdudlaşmır. Daha vacib sual budur: Sülhdən danışan bir siyasətçinin sözləri ilə onun rəhbərliyi dövründə baş verən hadisələr arasında nə qədər uyğunluq var?
Minneapolis: Rəsmi versiyalar görüntülərlə üz-üzə gələndə
ABŞ-da 2026-cı ilin yanvarında baş verən iki ölüm hadisəsi dövlət qurumlarının güc tətbiqinə, rəsmi açıqlamalara və məsuliyyətə dair ciddi suallar doğurdu.
Yanvarın 7-də Minneapolisdə 37 yaşlı ABŞ vətəndaşı, üç uşaq anası Renée Good immiqrasiya xidmətinin əməkdaşı tərəfindən güllələnərək öldürüldü. Rəsmi açıqlamalarda onun təhlükə yaratdığı iddia olunsa da, müxtəlif rakurslardan çəkilmiş videolar hadisənin gedişi ilə bağlı suallar yaratdı. Görüntülərdə avtomobilin təkərlərinin əməkdaşdan əks istiqamətə çevrildiyi görünür. Bununla belə, hadisənin bütün təfərrüatları və avtomobillə əməkdaş arasındakı dəqiq təmas məsələsi yalnız bu görüntülərlə qəti şəkildə müəyyən edilə bilməz.
Yanvarın 24-də isə 37 yaşlı ABŞ vətəndaşı və reanimasiya şöbəsinin tibb bacısı Alex Pretti öldürüldü. Video görüntülərdə onun əlində telefon olduğu, əməkdaşların yerə yıxdığı bir qadına yaxınlaşdığı görünür. Ona bibər qazı tətbiq edildiyi, yerə yıxıldığı və daha sonra əməkdaşların atəş açdığı kadrlara əks olunub. Görüntülərdən aydın olur ki, Prettinin silahı atəş açılmazdan əvvəl əməkdaşlar tərəfindən götürülmüşdü.
Reuters-in araşdırması rəsmi şəxslərin ilkin açıqlamaları ilə video sübutlar arasında ziddiyyətlər olduğunu göstərdi.
Bu hadisələr barədə yekun hüquqi qərar verilmədən kimisə məhkəmə qarşısında təqsirli elan etmək düzgün olmaz. Lakin mövcud görüntülər və ziddiyyətli açıqlamalar müstəqil araşdırma, sübutların ictimaiyyətə açıqlanması və mümkün qanun pozuntularına görə məsuliyyət tələb etmək üçün kifayət qədər ciddi əsas yaradır.
Dövlətin təhlükəsizliyi təmin etmək vəzifəsi var. Ancaq bu vəzifə dövlət əməkdaşlarını qanundan üstün etmir. Vətəndaşın həyatı siyasi mövqeyindən, mənşəyindən və ya hökumətin onun haqqında söylədiklərindən asılı olmayaraq qorunmalıdır.
Minab: Qurbanlar uşaq olduqda da məsuliyyət sualları cavabsız qalır
2026-cı il fevralın 28-də İranın Minab şəhərində yerləşən Şəcərə Tayyibə qızlar ibtidai məktəbi hücuma məruz qaldı. BMT-nin araşdırma missiyasının 2026-cı ilin sentyabrında açıqladığı məlumatlara görə, hadisə nəticəsində 157 nəfər, o cümlədən 123 uşaq həlak olub.
BMT missiyası ABŞ-ın bu hücuma görə məsuliyyət daşıdığına inanmaq üçün əsaslı dəlillərin olduğunu bildirib. Missiyanın gəldiyi nəticələr hücumun müharibə cinayəti təşkil edə biləcəyi ehtimalını da gündəmə gətirib. Məktəbin hədəfə alınmasında hərbi komandanın mövcudluğu ilə bağlı köhnəlmiş və ya yanlış məlumatın rol oynadığı barədə məlumatlar da ciddi narahatlıq doğurur.
Bu nəticələr cinayət məhkəməsinin yekun hökmü ilə eyni deyil. Bununla belə, məktəbin necə hədəfə seçildiyi, kəşfiyyat məlumatlarının nə dərəcədə etibarlı olduğu, uşaqların müdafiəsi üçün hansı ehtiyat tədbirlərinin görüldüyü və məsuliyyət daşıyan şəxslərin müəyyən edilməsi məsələləri açıq şəkildə araşdırılmalıdır.
Burada bir prinsip xüsusilə vacibdir: Minabdakı uşaqların həyatı Minneapolisdəki uşaqların həyatı qədər dəyərlidir.
Uşaqların harada doğulması, hansı ölkənin vətəndaşı olması, hansı dildə danışması və hansı siyasi sistem altında yaşaması onların yaşamaq hüququnu dəyişmir. İnsan hüquqları yalnız öz ölkəmizdə və ya özümüzə yaxın bildiyimiz insanlar üçün müdafiə olunarsa, artıq universal insan hüquqlarından danışmaq mümkün deyil.
Əgər məktəbdə həlak olan uşaqlar başqa bir ölkənin vətəndaşlarıdırsa, bu, onların həyatını daha az əhəmiyyətli etmir. Eyni şəkildə, ABŞ vətəndaşlarının dövlət əməkdaşlarının güc tətbiqi nəticəsində ölməsi də siyasi şüarlar və rəsmi bəyanatlarla ört-basdır edilməməlidir.
Sülh təbliğat yarışı deyil
Sülh özünü sülh tərəfdarı elan etməklə əldə olunmur. İnsan hüquqlarını müdafiə etdiyini söyləmək də kifayət deyil. Bu iddiaların həqiqiliyi real hadisələrə münasibətdə, insan həyatına verilən dəyərdə, şəffaflıqda və məsuliyyətə hazır olmaqda görünür.
Siyasi liderlər əldə etdikləri razılaşmaları təqdim edə, diplomatik uğurlarını vurğulaya və mükafatlara layiq olduqlarını düşünə bilərlər. Lakin heç bir mükafat insan həyatının dəyərini ölçən tərəzi deyil. Nobel Sülh Mükafatı da siyasi liderin özünə verdiyi qiymətin təsdiqi kimi qəbul edilməməlidir.
Amerikalı seçicilərdən tələb olunan da məhz budur: siyasi liderləri yalnız onların söylədiklərinə görə deyil, gördükləri işlərə, qəbul etdikləri qərarlara və həmin qərarların nəticələrinə görə qiymətləndirmək.
Mülki insanların ölümü hansı ölkədə baş verməsindən asılı olmayaraq araşdırılmalıdır. Dövlət gücündən istifadə edən şəxslər qanun qarşısında cavab verməlidirlər. Məktəblərin və uşaqların qorunması isə siyasi maraqlardan üstün tutulmalıdır.
Mən nə hakimiyyətin vəkiliyəm, nə də hər hansı hökumətin müdafiəçisi. Mən həqiqətin və insan hüquqlarının tərəfindəyəm. Mənim üçün Minabdakı bir uşağın və Minneapolisdəki bir vətəndaşın həyatı eyni dərəcədə dəyərlidir. Heç bir bayraq, ideologiya və ya siyasi vəzifə insan qanını əhəmiyyətsiz edə bilməz.
Sülh iddialarla deyil, insan həyatına verilən dəyərlə ölçülür.
Mənbələr
1. Associated Press — Trampın Nobel Sülh Mükafatı ilə bağlı açıqlamaları:
https://apnews.com/article/a4e7a7a83ddd09dda9e92a72af2739da
2. Nobel Sülh Mükafatının rəsmi saytı — 2026-cı il mükafatı:
https://www.nobelpeaceprize.org/press/press-releases/nobel-peace-prize-for-2026
3. Reuters — Minneapolisdəki ölüm hadisələri ilə bağlı araşdırma:
https://www.reuters.com/world/us/evidence-contradicts-trump-immigration-officials-accounts-violent-encounters-2026-01-27/
4. The Guardian — Minabdakı məktəb hücumu və BMT araşdırması:
https://www.theguardian.com/world/2026/sep/17/iran-school-bombing-un-mission-us-military-behind-attack
